George Mahashe: Vuragelameshoga—Leḽago la vakhegulu

Nna re ya boḍa boḍa, ra wela mesheni ya vakhegulu, ra ke seva seva— Thwahadima Mukhegulu wa Muloi! A dzuha ga meloro kheṱhageni, myana a phela!

Va re: Re soga diḓou re khe na madi a vuhosi! Vakhegulu va re: Leetjha vaana va mba va thabe, va ḓo beba Khosi!

Va re re soga diḓou re khe na madi a vuhosi!— ḍaula ya re muremuhulu (1011: Young man down—nḍwa mulogoni— khwara—thekha musha—zwe ḓo luga musheni wa vakhegulu—phegu re lora ga kheṱhageni—mullo u ḍuga ga nḓe, leḽagoni ge gosha ya hu phebela!

Vuragalameshoga ge mo vakhegulu va dulaho! Vaana re ya wela! Ra sevelana zwa ga hae, bula ya na! Nna re ya boḍa boḍa! Re thaba le vamye! Ha Khosi re ya hu losha fhela.

Dit gedicht gaat over hoe het Belodedu volk in hun directe omgeving kennis deelt. De Belodedu wonen vooral in de Zuid-Afrikaanse provincie Limpopo. De binnenplaatsen van de oude vrouwen worden beschreven als plekken waar voedsel, gerechtigheid, spel en zorg allemaal een plek hebben. Hier kom je om adem te halen, je kinderen achter te laten en voedsel te bereiden.

Het is ook een plek waar mensen worden berispt en gekalmeerd. Het gedicht zet ‘hu boḍa boḍa’ neer als een proces dat je ondergaat voordat of nadat je de het oude-mannenplein bezoekt. De binnenplaats is een centraal punt van dit omzwerven (hu boḍa boḍa). Het is een plek die je vaak hoort te bezoeken, zo blijkt uit Ga Khelovedu: “Regen komt als we met anderen spelen – honu re khe seva seva!”

Leḽago la vakhegulu heeft mobiele onderdelen die, wanneer ze in rust zijn, drie ‘binnenplaatsen’ vormen. Achter de centrale Dürer-vorm (‘hut’) liggen twee kleine, afgesloten pleinen (voor werk). Een groter gezamenlijk plein (voor pronken) neemt de centrale plek in. Het zwarte interieur van de hut verwijst naar Thjidi (as), terwijl het exterieur herinnert aan het licht. Samen representeren ze de twee facetten van goede geneeskunde.

De ruimte wordt bewaakt en ondersteund door de oude vrouwen (vakhegulu). Zij zijn noch vereerde matriarchen, noch bittere, trotse handhavers van het patriarchaat; zij zijn individuen die begaan zijn met het instandhouden van evenwicht en het omverwerpen van hiërarchieën. Het is een plek waar besluiten opnieuw worden genomen. In plaats van te functioneren als een onbuigzaam systeem is het een vloeibare ruimte die de mensen die voor ons voorgingen (de voorouders), de levenden en de toekomstige generatie met elkaar verbindt.